Begrijpen vs Verwerken

Ik ben een moralist, zo geboren denk ik. Sneller weet ik of iets moreel juist is (correctie: of het naar mijn mening zo is…), dan dat ik mijn persoonlijke belang en gevoel ken. Dus als iemand mij wil slaan, zal ik eerder zeggen: “Dat mag je niet doen!” dan dat ik instinctief een vechthouding aanneem.

Van de ene kant heb ik profijt gehad van die houding, want ik had zo’n beetje meteen ziekte-inzicht en kon snel verder: “Ze moesten wel, ze hadden geen andere optie”, “ze bedoelen het niet kwaad, ze zeggen het uit onwetendheid” en “ik heb geen verstand van deze wetenschap, dus laat ik maar op de professionals afgaan”. Van de andere kant heeft die nogal rationele houding er voor gezorgd, dat ik soms mijn gevoel teveel voorbij gelopen ben. En ik heb aan den lijve ondervonden dat dat inderdaad weer nieuwe psychische problemen oplevert, dus daar “moest ik wat mee”. Mijn conclusie is, dat ik niet om de pijn heen kan werken. Al is de oorzaak nog zo redelijk en goed te begrijpen , voelen zul je Miranda.

 

En de psychiatrie heeft zo haar eigen pijnpunten veroorzaakt, los van diagnose en ziektebeeld:

  1. Het overschrijden van de streep tussen ‘normaal’ en ‘gek’. Een fictieve streep natuurlijk, maar vertel dat maar eens tegen je ego, als je het in je opvoeding anders meegekregen hebt (en dat hebben de meesten van ons). Ik heb er al eens een blog over geschreven “een fictieve streep”. Lange tijd heb ik gedacht dat dit het grootste probleem was, wat ik had overgehouden aan mijn opname en diagnose (ik moet erbij zeggen dat ik behoorlijk stabiel ben op medicatie). In ieder geval wist dit zelfstigma mijn al bestaande onzekerheden en lage zelfwaardering op effectieve wijze te versterken.
  2. Dwang in opname, en eenzame opsluiting. Toen ik kort na mijn opname even naar de wc mocht (ik zat in een afgesloten slaapkamer), zag ik iemand die ik meteen herkende als een lotgenoot. Ik probeerde hem te omhelzen, wat natuurlijk een vreemde actie was. Daarna werd ik opgesloten in de separeer. ‘Ontremd’ heet dat dan, maar ik bedoelde het heel vriendschappelijk. De jongeman in kwestie had het bij navraag achteraf ook niet erg gevonden. Ik schaam me er niet voor en heb me er nooit voor geschaamd. Dat geldt natuurlijk niet voor iedereen, en ook alle schaamte moet verwerkt worden. Over het opsluiten heb ik lange tijd (als moralist) gedacht: “Ze konden niet anders dan mij opsluiten”. Het is niet zo lang geleden dat het verdriet hierover loskwam, over de opsluiting, de eenzaamheid, de overweldiging, de karige omstandigheden waarin ik werd achtergelaten. Mijn werkelijkheid was dat het vriendelijke personeel en de noodzaak van de actie, niet konden verhullen dat dit de meest verschrikkelijke en vernederende gebeurtenis uit mijn leven was. Dat kan niet anders dan verwerkt worden, beleefd worden als rouw. Begrip alleen is onvoldoende, het verstand is te beperkt. Mijn rationele ‘benadering’ heeft er in feite voor gezorgd dat ik dit pas heel laat verwerkt heb.
  3. Je verstand verliezen. Heftiger nog dan de maatschappelijke ‘streep’ is de ontwrichtende beleving van (met name de eerste) psychose zelf. Het voelde voor mij niet als mijn verstand verliezen, het voelde alsof mijn verstand in de hoogste versnelling ging en kon putten uit alle feiten, herinneringen, gedachten en gevoelens, die ik ooit in mijn leven verzameld had. Heftig was het wel en bij tijd en wijle heel erg angstig. In de kern was het ook een mooie ervaring, ware het niet dat ik compleet alleen gelaten was in een kale ruimte met een oncomfortabel hemd als kleding en een emmer als po. Ook na afloop viel er niets te delen/bespreken, het onderwerp werd gemeden (en destijds door de verpleging verboden in de gemeenschappelijke huiskamer).

De natuurwetenschappelijke uitleg van “je verstand verliezen” (met neurotransmitters, receptoren, kortsluiting in de hersenen en verhoogde activering van een religieus centrum) is weliswaar niet fysiek aangetoond in de hersenen, maar vormt voor mij een plausibele theorie. Toch is het niet genoeg. Het verklaart voor mij onvoldoende deze ervaring, die naast psychopathologisch ook heel persoonlijk en spiritueel was. Er is tegenwoordig veel info te vinden hierover op het internet. Net als bij punt 2, duurde het lang om deze ervaring te verwerken en heel eerlijk: dat is nog steeds niet helemaal gelukt.

Dit waren wat mij betreft de grootste pijnpunten. Dit besef ik me nu terwijl ik de diagnose al 17 jaar heb. Binnen de psychiatrie is er niet heel veel aandacht geweest hiervoor (behalve mijn onzekerheid dan), al kaart ik het inmiddels zelf wel aan. Ik heb al die pijn een beetje onder laten sneeuwen, eigenlijk. Vermengd met andere ongemakken. Maar ik vermoed dat veel mensen deze 3 punten herkennen.

Ik denk dat alle drie de punten aanmerkelijk verzacht kunnen worden, door ze in een vroeger stadium bespreekbaar te maken (en de rouw, schaamte, spirituele ervaringen, verdriet en boosheid te erkennen en te laten). Dwang, zoals opsluiting, moet natuurlijk zoveel mogelijk beperkt worden (wat in sommige regio’s, bv. West-Lapland al heel goed gelukt is, maar daar moet ik maar een andere keer een blog aan wijden). Ik hoop ook dat hier, 17 jaar na mijn eigen kennismaking, inmiddels wel meer aandacht voor is gekomen (?). Bij mij is er amper over gesproken, al had ik daar toendertijd waarschijnlijk ook weinig over te melden (wat verontrustend is op zichzelf).

Ik geloof dat met meer aandacht en erkenning voor die pijnlijkste kanten van diagnose en behandeling, de herstellende werking van de psychiatrie flink opgepept zou kunnen worden. Met mijn rationaliteit kan ik dan weer begrijpen, dat je gevoel wegstoppen of overslaan, niet tot iets goeds kan leiden. Alleen tot extra lijden.

 

Advertenties

Een Jonge Wetenschap

 

 

Nu ik wat meer in het wereldje van ervaringsdeskundigen en (ex-)psychiatrische patiënten bekend raak, kom ik er achter dat er veel boosheid heerst. Kijk bijvoorbeeld maar eens op de facebook-site “de Nieuwe GGZ”. Het is een site met een heel mooi doel, namelijk nieuwe initiatieven in de GGZ bespreken, die meer gebaseerd zijn op zelfregie en herstel dan de huidige GGZ, en waarin de zorg dicht bij huis is en familie goed wordt betrokken etc.. Er is veel interessants te lezen op deze site. Maar blijkbaar trekt zo’n facebook-site ook veel mensen aan, die boos zijn. Over hun leefsituatie, over hun behandeling, over de hulpverleners die ze zijn tegengekomen onderweg. Al die boosheid roept vaak ook weer boosheid of teleurstelling op bij medewerkers in de GGZ, die toch met goede bedoelingen en passie dit vakgebied in zijn gestapt. En ga zo maar door met wederzijdse kwetsuren als je niet uitkijkt.

Eerlijk gezegd snap ik die boosheid deels wel. De GGZ is letterlijk bedoeld voor de zorg voor je geestelijke gezondheid, maar je komt weleens slechter uit een kliniek als dat je er in ging, met medicijnen die meer bijwerken dan werken en met een trauma bovenop je al bestaande trauma’s.

Toch voel ik mezelf niet zo boos. In de kliniek vond ik het inderdaad niet bijster leuk (dat is eufemistisch), maar de ambulante zorg daarna heeft me zeker wel geholpen. Sommige mensen voelen zelfs dat niet. Lang niet iedereen wordt dus blijkbaar beter van de psychiatrie.

De manier waarop ik dat een plek geef, alles wat er mis kan gaan en ook gaat of gegaan is, is door het besef dat de psychiatrie een vrij jonge wetenschap is. Dat (jonge) wetenschappers ook niet alles weten, dat wist ik al, maar er wordt toch genezing verwacht van een dokter en dat is ook begrijpelijk…. Niet-beter-worden heeft zo’n enorme impact op impact op iemands leven. Een kritische lotgenoot antwoordde mij: “Jonge wetenschap? Aha, in de zin van nog niet volwassen…. Kinderlijk bedoel je zeker!” Dat bedoel ik uiteraard niet, dat komt geheel voor zijn rekening. Wat ik bedoel is dat de DSM in feite het eerste modelletje voor de psychiatrie is geweest, dat een beetje succes geboekt heeft en ervoor gezorgd heeft dat je als (ex-)psychiatrisch patiënt (helaas niet alle en dat is treurig genoeg) toch nog een best wel fijn leven kunt leiden. Ik bedoel maar: anders had ik dit toch niet kunnen schrijven en hadden jullie deze blog niet kunnen lezen?

Niet dat ik geloof dat we die DSM dan maar verder moeten ontwikkelen. Dat medische model heeft zijn grenzen wel bereikt. Maar verdere vernieuwing van deze jonge wetenschap in andere richtingen is wel nodig en mogelijk. Niet te bescheiden denk ik dat we als ervaringsdeskundigen best een mooie bijdrage kunnen leveren, vanuit de kennis van ons eigen herstelproces. Want tenslotte gaat het om wat we, met alle beperkingen, wel kunnen bereiken en niet om hoe je dan ook gediagnosticeerd bent.